KHÔNG GIAN VỆ SINH TOTO TẠI TRIỂN LÃM QUỐC TẾ OSAKA-KANSAI EXPO 2025
Công Trình Vệ Sinh Số 1: Một Thiết Kế Táo Bạo Gợi Suy Ngẫm Về Sự Cộng Sinh Với Tự Nhiên
Bài viết gốc tại đây
Trước khi được san phẳng để chuẩn bị cho các sự kiện như Expo hay khu phức hợp IR, hòn đảo Yumeshima đã từng là nơi gió và chim trời mang hạt giống đến, tạo nên một hệ sinh thái độc nhất cho riêng mình. Giữa lòng một kỳ triển lãm hướng về tương lai, du khách có thể chạm vào lịch sử của chính nơi này và suy ngẫm về những gì sắp tới. Công trình vệ sinh này chính là một nỗ lực tái hiện lại hình ảnh của Yumeshima ngày xưa, một cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.
(Thông tin thêm: Tại Osaka-Kansai Expo 2025, tổng cộng 20 công trình bao gồm khu nghỉ chân, gallery và khu vệ sinh được thiết kế bởi các kiến trúc sư trẻ tài năng thông qua một cuộc thi tuyển chọn. Trong bài viết này, chúng tôi không chỉ giới thiệu về khu vực vệ sinh mà còn về toàn bộ công trình kiến trúc cũng như những tâm huyết của kiến trúc sư về một nền kiến trúc tương lai).
Khung Cảnh Nguyên Sơ Mở Ra Bên Trong Những Bức Tường
Bên ngoài, công trình được bao bọc bởi những tấm tôn thép an toàn, loại vật liệu thường dùng cho hàng rào công trường. Bên trong lớp vỏ bọc đó là các phòng vệ sinh và một khoảng sân trong tái hiện lại hệ sinh thái của Yumeshima trước kia. Sơ đồ mặt bằng tổng thể có hình dáng bất định hình tựa như một sinh vật sống, được tạo nên từ sự sắp xếp so le của các khối khu vệ sinh và những bức tường tôn thép. Du khách sẽ trải nghiệm một luồng di chuyển độc đáo: từ phòng vệ sinh riêng tư bước ra khoảng sân trong, ngắm nhìn khung cảnh xưa của Yumeshima mở ra trước mắt, và sau đó quay trở lại quảng trường chính của Expo. Phần mái che từ các phòng vệ sinh được kéo dài ra phía sân trong, che mưa nắng cho lối đi dẫn ra cửa.
Nhà Vệ Sinh “Xuyên Qua” Độc Đáo Với Hai Cửa Riêng Biệt
Điểm nhấn nổi bật của công trình là thiết kế mỗi buồng vệ sinh đều có hai cửa: một cửa dẫn từ bên ngoài vào, và một cửa mở ra sân trong để đi ra. Cách bố trí này khác biệt so với các khu vệ sinh thông thường vốn chỉ phân tách lối vào và lối ra ở mức tổng thể; tại đây, từng buồng đơn lẻ đều sở hữu luồng lưu thông riêng.
Quy trình vận hành cũng được tính toán chi tiết. Khi người dùng khóa cửa từ phía ngoài, đèn báo sẽ sáng để thông báo có người bên trong. Khi rời đi qua cửa sân trong, hệ thống tự động mở khóa cửa ngoài và tắt đèn báo. Ngay sau bước chân ra, người dùng bắt gặp khu rửa tay đặt trong sân, phía sau là mảng vườn tái hiện hệ sinh thái nguyên thủy của Yumeshima, tạo nên trải nghiệm vừa tiện ích vừa gần gũi thiên nhiên.
Một Chuyến Du Hành Thời Gian Giữa Quá Khứ Và Tương Lai
Ý tưởng cốt lõi của công trình là một bài trình bày về chính hòn đảo Yumeshima. Thông qua việc nghiên cứu thảm thực vật bản địa trước khi xây dựng và tái hiện lại chúng trong một không gian khép kín là khoảng sân trong, du khách có thể chạm vào lịch sử của nơi này ngay cả khi đang ở giữa một kỳ triển lãm hướng về tương lai. Những bức tường tôn bao quanh khẽ chiếu sáng và phản chiếu hình ảnh khu vườn, mang lại cảm giác rộng rãi hơn cho khoảng sân nhỏ. Khi Expo kết thúc, các công trình sẽ được dỡ bỏ và nơi đây sẽ lại có một công năng mới. Nhưng thế giới riêng biệt của khoảng sân trong mở ra sau khi bước khỏi phòng vệ sinh sẽ còn mãi, như một lời nhắc nhở về sự cộng sinh giữa con người và thiên nhiên, kết nối quá khứ với tương lai.
- Báo cáo Nhà vệ sinh công cộng:
Bài phỏng vấn tại công trình này đã được đăng tải. Xem chi tiết tại đây →
- Trang thông tin dự án:
Giới thiệu thông tin tổng quan kiến trúc, bản vẽ và thiết bị. Xem chi tiết tại đây →
Công Trình Vệ Sinh Số 2: Suy Ngẫm Về Tương Lai Từ Những Khối Đá Lịch Sử
Bài viết gốc tại đây
Đá đã từng là vật liệu xây dựng quan trọng để kiến tạo nên những công trình vĩ đại. Tại công trình vệ sinh số 2, các kiến trúc sư đã sử dụng những khối đá đặc biệt được gọi là “đá đáng tiếc”. Đây là những khối đá được đẽo gọt từ 400 năm trước để xây dựng lại thành Osaka, nhưng cuối cùng lại không được sử dụng và bị bỏ lại. Bằng cách tái sử dụng những khối đá khổng lồ này – vốn được sinh ra từ dòng chảy dài đằng đẵng của Trái Đất và mang trong mình giá trị lịch sử, công trình này đặt ra câu hỏi cho mọi người: làm thế nào để chúng ta có thể gìn giữ và truyền lại môi trường cho thế hệ mai sau?
(Thông tin thêm: Tại Osaka-Kansai Expo 2025, tổng cộng 20 công trình bao gồm khu nghỉ chân, gallery và khu vệ sinh được thiết kế bởi các kiến trúc sư trẻ tài năng thông qua một cuộc thi tuyển chọn. Trong bài viết này, chúng tôi không chỉ giới thiệu về khu vực vệ sinh mà còn về toàn bộ công trình kiến trúc cũng như những tâm huyết của kiến trúc sư về một nền kiến trúc tương lai).
Tận Dụng Các Khối Đá Khổng Lồ Mang Giá Trị Di Sản Văn Hóa
Đặc điểm lớn nhất của công trình chính là việc sử dụng những khối đá “đáng tiếc” có lịch sử gần 400 năm. Các khối đá này có giá trị như một di sản văn hóa và được bảo toàn nguyên trạng nhất có thể. Hình dáng của từng khối đá được đo đạc bằng công nghệ 3D scan, sau đó các bức tường và bộ phận kết nối được chế tác riêng để vừa vặn với hình dáng độc nhất của mỗi khối đá, tạo nên một không gian đặc biệt. Giữa những công trình kiến trúc nhân tạo đầy màu sắc của Expo, sự hiện diện của những khối đá khổng lồ mang tuổi đời hàng trăm triệu năm càng trở nên nổi bật.
Một Không Gian Độc Đáo Được Che Phủ Bởi Đá Và Mái Che
Công trình bao gồm hai khu nhà chính. Một khu có hai phòng vệ sinh không rào cản. Khu còn lại gồm 4 buồng vệ sinh nữ, 4 buồng vệ sinh phi giới tính và khu vực tiểu nam. Một mái che lớn được lắp đặt để bảo vệ không gian giữa hai tòa nhà. Đặc biệt, khu vực rửa tay trước phòng vệ sinh nữ được thiết kế như một “hang động”, được bao bọc bởi một cột đá và mái che. Ngoài ra, khu vực rửa tay trước các phòng vệ sinh mọi giới tính và tiểu nam được đặt cách khối nhà chính một khoảng, tạo thành một quảng trường nhỏ khác biệt với không gian xung quanh. Nhờ đó, một lối đi dễ tiếp cận cho tất cả mọi người đã được tạo ra.
Cảm Nhận Dòng Chảy Thời Gian Vĩnh Cửu Để Suy Ngẫm Về Tương Lai
Trong thời đại chưa có máy móc hạng nặng, việc đẽo và vận chuyển những khối đá khổng lồ đòi hỏi sức mạnh của rất nhiều người. Tương tự như vậy, công trình này được tạo ra bằng bàn tay của nhiều con người và mang trong mình mong muốn tạo ra một không gian có thể gắn kết nhiều người lại với nhau tại một sự kiện toàn cầu như Expo. Giữa không gian lễ hội của một kỳ Expo hướng về tương lai, công trình này mời gọi mọi người suy ngẫm về một vật liệu đã tồn tại hàng trăm triệu năm. Qua đó, chúng ta sẽ có cơ hội nhìn lại cách để kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai.
- Báo cáo Nhà vệ sinh công cộng:
Bài phỏng vấn tại công trình này đã được đăng tải. Xem chi tiết tại đây →
- Trang thông tin dự án:
Giới thiệu thông tin tổng quan kiến trúc, bản vẽ và thiết bị. Xem chi tiết tại đây →
Công Trình Vệ Sinh Số 3: Kết Cấu Màng Khí Kết Nối Con Người, Thiên Nhiên Và Tương Lai
Bài viết gốc tại đây
Một Thử Nghiệm Kết Nối Con Người Và Thiên Nhiên
Công trình vệ sinh này là một thử nghiệm táo bạo, kế thừa các ý tưởng đã được đề xướng tại các kỳ Expo trong quá khứ và đưa chúng tiến xa hơn tới tương lai. Nó không chỉ nỗ lực giải quyết những thách thức về cấu trúc và giảm thiểu tiêu thụ năng lượng bằng cách lay động theo gió, mà còn sử dụng một vật liệu mềm mại như vải lều để kết nối con người với thiên nhiên.
(Thông tin thêm: Tại Osaka-Kansai Expo 2025, tổng cộng 20 công trình bao gồm khu nghỉ chân, gallery và khu vệ sinh được thiết kế bởi các kiến trúc sư trẻ tài năng thông qua một cuộc thi tuyển chọn. Trong bài viết này, chúng tôi không chỉ giới thiệu về khu vực vệ sinh mà còn về toàn bộ công trình kiến trúc cũng như những tâm huyết của kiến trúc sư về một nền kiến trúc tương lai).
Một Nơi Chốn Đầy Yên Bình Giữa Lòng Thiên Nhiên
Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của công trình này là việc sử dụng kết cấu màng khí cho mái trung tâm. Bên dưới mái che này là khu vực chờ bên trong tòa nhà. Trong khi xếp hàng, du khách có thể tận hưởng cảm giác màng vải trên trần lay động trong gió, hay hình ảnh ánh mặt trời lung linh phản chiếu trên lớp nước được tích tụ trên mái. Bằng cách hiển thị một cách hữu hình những yếu tố tự nhiên như gió, ánh nắng mặt trời và cả cái nóng, công trình đã thành công trong việc tạo ra một nơi chốn yên bình và thư thái cho du khách, giúp không gian trở thành nơi thư giãn ngay cả giữa nhịp hối hả của hội trường triển lãm.
Không Gian Thư Giãn Tuyệt Đối
Công trình có ba lối ra vào. Lối vào đối diện với khu vực Mái Vòm Lớn – biểu tượng của Expo – được thiết kế như một hành lang. Phía bên trái là khu vệ sinh phi giới tính và khu vệ sinh không rào cản. Phía sâu hơn bên trong, dưới mái che bằng màng căng rộng lớn, là không gian để mọi người chờ đợi, đồng thời cũng là lối đi dẫn đến khu vực vệ sinh nam và nữ. Giữa một khu triển lãm đông đúc, toàn bộ nội thất được thống nhất bằng gam màu xanh-đen trầm lắng, giúp mọi người có thể tìm thấy một khoảnh khắc nghỉ ngơi nhẹ nhõm.
Hướng Đến Tương Lai Bằng Những Bằng Chứng Thực Tế
Kết cấu màng khí đã từng được đề xuất rất nhiều lần tại Expo Osaka 1970, nhưng vấn đề về tiêu thụ năng lượng do phải bơm khí liên tục và giải pháp làm mát trong mùa hè vẫn chưa được giải quyết triệt để. Lần này, các kiến trúc sư đã tìm ra một giải pháp tiết kiệm năng lượng bằng cách ứng phó theo từng giai đoạn: khi gió nhẹ, màng sẽ được để lay động, và khi gió mạnh, màng sẽ được căng cứng để chống chọi. Thêm vào đó, một lớp nước được trữ trên mái che để làm giảm nhiệt độ bên trong, đồng thời nước sẽ chảy xuống phần bên ngoài để làm mát toàn bộ tòa nhà. Dữ liệu về sự thay đổi nhiệt độ nhờ việc bơm khí theo giai đoạn và lớp nước trên mái sẽ tiếp tục được thu thập trong suốt thời gian diễn ra Expo, tạo thành những tài liệu tham khảo quý giá cho tương lai của kiến trúc màng căng.
- Báo cáo Nhà vệ sinh công cộng:
Bài phỏng vấn tại công trình này đã được đăng tải. Xem chi tiết tại đây →
- Trang thông tin dự án:
Giới thiệu thông tin tổng quan kiến trúc, bản vẽ và thiết bị. Xem chi tiết tại đây →
Công Trình Vệ Sinh Số 4: Tái Hiện Trải Nghiệm Thiên Nhiên Bằng Công Nghệ Tối Tân
Bài viết gốc tại đây
Đối với con người sinh sống trên mặt đất, “đất” đã từng là một trong những vật liệu thân thuộc nhất. Tuy nhiên, trong các đô thị bị bao phủ bởi nhựa đường và bê tông, “đất” lại bị đối xử như một thứ mà người ta muốn tránh chạm vào. Với công trình này, các kiến trúc sư đã nhìn nhận lại giá trị của “đất” – thứ vật liệu mà nhân loại đã hưởng lợi từ nó trong một thời gian dài, và thử thách tạo ra một “tổ của con người” bằng đất, tương tự như cách loài kiến xây tổ trong lòng đất, nhưng với sự trợ giúp của công nghệ hiện đại.
(Thông tin thêm: Tại Osaka-Kansai Expo 2025, tổng cộng 20 công trình bao gồm khu nghỉ chân, gallery và khu vệ sinh được thiết kế bởi các kiến trúc sư trẻ tài năng thông qua một cuộc thi tuyển chọn. Trong bài viết này, chúng tôi không chỉ giới thiệu về khu vực vệ sinh mà còn về toàn bộ công trình kiến trúc cũng như những tâm huyết của kiến trúc sư về một nền kiến trúc tương lai).
Lối Vào khu vệ sinh Xuyên Qua Những Tạo Hình Bằng Đất
Công trình nằm ngay cạnh khu Mái Vòm Lớn, biểu tượng của Expo. Hướng ra phía Mái Vòm là bốn tạo hình bằng đất dạng vòng tròn, gợi liên tưởng đến tổ của động vật hoặc côn trùng. Đây chính là những băng ghế để du khách có thể ngồi nghỉ, được in 3D ngay tại công trường. Chúng cũng đóng vai trò như một vùng đệm giữa không gian công cộng đông đúc và khu vực riêng tư của khu vệ sinh. Du khách sẽ đi qua một lối đi tựa như hẻm núi giữa những khối đất này để đến khu vệ sinh. Công trình hình tròn ở phía trước là khu tiểu nam, với những bức tường cong được làm từ các tấm gỗ, sau đó được gắn thêm lớp đất in 3D. Việc kiểm soát chất liệu đất là một thử thách: nếu quá ít nước, đất sẽ vỡ vụn; nếu quá nhiều, đất sẽ thành bùn và cũng sụp đổ. Ở giai đoạn thiết kế, các kiến trúc sư đã dành nhiều thời gian nghiên cứu vật liệu cùng với phòng thí nghiệm của một trường đại học, nhằm tìm ra cách để đất giữ được độ cứng phù hợp trong suốt thời gian diễn ra Expo và có thể trả lại cho tự nhiên sau khi kết thúc mà không gây gánh nặng cho môi trường.
Tâm Điểm Là Mái Che Lớn Như Một Điểm Tựa
Dọc theo lối vào, phía bên trái là dãy khu vệ sinh không rào cản và khu vệ sinh phi giới tính. Sâu hơn bên trong là khu vệ sinh nữ, và bên phải là khu vệ sinh nam. Điểm đặc trưng nhất là mái che đa giác đứng ở trung tâm tựa như một chiếc ô. Tạo hình này trông giống như một thân cây lớn vươn rộng cành lá, mang lại cảm giác tập trung và an tâm cho người sử dụng. Khu vệ sinh nữ đi vòng quanh “chiếc ô” này và khu tiểu nam đều là không gian bán ngoài trời với mái hiên che những khu vực cần thiết, nhưng nhờ có mái che hình ô làm điểm tựa, du khách sẽ không cảm thấy bất an. Đặc biệt, khu tiểu nam không bị che phủ hoàn toàn nên không khí luôn thoáng đãng, tạo ra một không gian cởi mở và dễ chịu.
Hướng Tới Sự Cộng Sinh Của Con Người, Thiên Nhiên Và Kỹ Thuật Số
Công trình vệ sinh này cũng là một thử nghiệm kết hợp giữa đất – một vật liệu thân thuộc với con người – và công nghệ in 3D hiện đại. Trong các tạo hình của tự nhiên, không hề tồn tại đường thẳng. Máy in 3D cũng “không giỏi” trong việc tạo ra các góc cạnh, và việc không có góc cạnh sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian sản xuất và chi phí. Có lẽ, việc xây dựng kiến trúc bằng cách kết hợp các đường thẳng là một hành động xuất phát từ tính hợp lý để con người dễ dàng thao tác. Trong bối cảnh mọi thứ ngày càng bị chuyên môn hóa, và có một sự chia cắt giữa người xây dựng và người sử dụng kiến trúc, thì công nghệ chế tác kỹ thuật số (digital fabrication) có thể là cầu nối để hàn gắn lại mối liên kết đó.
- Báo cáo Nhà vệ sinh công cộng:
Bài phỏng vấn tại công trình này đã được đăng tải. Xem chi tiết tại đây →
- Trang thông tin dự án:
Giới thiệu thông tin tổng quan kiến trúc, bản vẽ và thiết bị. Xem chi tiết tại đây →
Công Trình Vệ Sinh Số 5: Kiến Trúc “Chuyển Hóa” Với Tầm Nhìn Vượt Ra Ngoài Sự Kiện
Bài viết gốc tại đây
Những gam màu nguyên bản rực rỡ đã được sử dụng để tô điểm cho không gian lễ hội của Expo, tạo nên một bầu không khí vô cùng sống động. Đằng sau vẻ ngoài ấy là một sự tính toán tỉ mỉ: công trình này không chỉ được sử dụng trong thời gian diễn ra Expo, mà còn có thể được tháo dỡ theo từng đơn vị mô-đun và di dời đến một địa điểm mới. Đây là một ý tưởng được kế thừa từ phong trào kiến trúc “Chuyển hóa” (Metabolism) trong quá khứ, với mục đích tạo ra các công trình có thể liên tục “trao đổi chất” và tái sinh.
(Thông tin thêm: Tại Osaka-Kansai Expo 2025, tổng cộng 20 công trình bao gồm khu nghỉ chân, gallery và khu vệ sinh được thiết kế bởi các kiến trúc sư trẻ tài năng thông qua một cuộc thi tuyển chọn. Trong bài viết này, chúng tôi không chỉ giới thiệu về khu vực vệ sinh mà còn về toàn bộ công trình kiến trúc cũng như những tâm huyết của kiến trúc sư về một nền kiến trúc tương lai).
Sắc Màu Tươi Vui Như Thế Giới Đồ Chơi
Những khối hộp nhỏ và mái che hình tam giác bên trên đều được sơn các màu sắc rực rỡ như đỏ, xanh, vàng. Với vẻ ngoài tựa như bước ra từ một chiếc hộp đồ chơi và lấy cảm hứng từ những khối xếp hình, công trình mang lại một ấn tượng tươi vui, biểu trưng cho những ước mơ và hy vọng. Và cũng giống như những khối xếp hình có thể được tháo ra và lắp lại thành một hình dạng khác, công trình vệ sinh này cũng được thiết kế để tháo dỡ sau khi Expo kết thúc và tái sử dụng theo từng khối mô-đun.
Bảo Vệ Sự Riêng Tư Bằng Cách Phân Khu Rõ Rệt
Tận dụng một khu đất tương đối rộng, các khu vực chức năng được phân chia một cách rõ ràng: khu vực dành riêng cho nữ và khu vực dành riêng cho nam được đặt ở hai đầu, trong khi khu vực khu vệ sinh không rào cản và khu vệ sinh phi giới tính nằm ở trung tâm. Để đảm bảo tính linh hoạt khi di dời và tái sử dụng, các buồng vệ sinh được tiêu chuẩn hóa: 1 mô-đun gồm 3 buồng cho bồn cầu ngồi, và 1 mô-đun gồm 4 buồng cho khu tiểu nam. Một đặc điểm khác là tất cả các buồng tiểu nam đều có cửa. Mỗi mô-đun được che bằng một mái che hình tam giác, dốc một phía và làm từ vật liệu bán trong suốt, giúp không gian bên trong luôn ngập tràn ánh sáng tự nhiên. Khu vực rửa tay được đặt bên ngoài các mô-đun, và để tiết kiệm chi phí, chỉ có các vòi nước được lắp trực tiếp lên tường mà không có bồn rửa.
Mang Triết Lý Của Expo Phục Vụ Cộng Đồng Dài Lâu
Phong trào kiến trúc “Chuyển hóa” (Metabolism) phát triển mạnh mẽ vào những năm 1960 với triết lý rằng các tòa nhà có thể được sử dụng qua nhiều thế hệ bằng cách liên tục “trao đổi chất” và thay đổi. Tuy nhiên, người ta cho rằng phong trào này đã suy thoái sau kỳ Expo Osaka 1970. Công trình vệ sinh này chính là một phiên bản cập nhật của tư tưởng “Chuyển hóa” đó. Khi một công trình vệ sinh từng được sử dụng tại Expo thay đổi hình dạng và tái sinh thành một khu vệ sinh công cộng cho địa phương, nó không chỉ giúp giảm gánh nặng môi trường từ góc độ tái sử dụng, mà còn giúp những ký ức về Expo được lưu truyền và kể lại trong cộng đồng dài lâu.
